Czasem mam uczucie, że choć jestem obywatelem mojego państwa, to ma ono przede mną wiele tajemnic, do których urzędniczym zakazem – wydanym w imię mojego oczywiście dobra – nie jestem dopuszczony, bo pewnie nie jestem godzien o nich wiedzieć. Z pewnością w myśl zasady, o której śpiewał Wojciech Młynarski:, po co babcię denerwować, niech się babcia cieszy’ ja, żyjąc w nieświadomości i w niedoinformowaniu powinienem się cieszyć a jednak odczuwam dyskomfort. Bo ja tak naprawdę nie wiem, co się w tym kraju dzieje. Bo wszyscy funkcjonariusze i urzędnicy państwowi, co chwilę mi powtarzają: – obywatelu spokojnie, to, czego nie wiesz jest tajemnicą ściśle tajną dla twojego dobra. Słyszę wkoło zapewnienia polityków, dla których państwo jest pracodawcą, abym się nie denerwował i nie dopytywał, bo są przecież odpowiedni ludzie w odpowiednich instytucjach i oni to, co mnie trapi wyjaśnią. A jak już wszystko będzie jasne to może się dowiem lub nie dowiem w zależności, co tam będzie ustalone. Bo wyższa racja stanu oraz interes państwowy wymaga żeby obywatel – taki jak ja – korzystający w pełni praw obywatelskich jednak nie wszystko zwiedzał.

Agencja Associated Press – powołując się na raport inspektora generalnego amerykańskiej centralnej agencji wywiadowczej oraz anonimowe źródła w amerykańskim wywiadzie – podała, że w tajnym więzieniu CIA w Polsce torturowano osobę podejrzewaną o terroryzm. Nad więźniem miał się znęcać funkcjonariusz amerykańskiej agencji wywiadowczej.  A u nas oczywiście nikt nic nie wie. To znaczy, niby wszyscy coś wiedzą, ale nikt nie przyzna się, że więzienia i tortury w Polsce były. Ani też nikt nie zaprzeczy, że ich nie było. – Poczekajmy na wyjaśnienia prokuratury – mówią posłowie od lewa do prawa oraz ci z centrum. No ileż można czekać? Ja wiem, że u nas sądy to nie jest najszybsza instytucja – ale bez przesady. Prawie pięć lat!  Oczywiście nie wiadomo czy oni tam coś w tych organach sprawiedliwości robili w tej sprawie, bo przecież to tajne przez poufne. I taki szarak ja dostałby pewnie zawału jakby się dowiedział, co tam nowego w śledztwie. A tak, jest niejawne i już. I po sprawie. Zawsze można przecież powiedzieć, ze śledztwo trwa. Można też oczywiście jak się jest opłacanym przez państwo politykiem przyjąć zachowawczą i bezpieczną postawę w stylu: – Nie wierzę, żeby na polskiej ziemi kogoś torturowano lub: – Nie zetknąłem się z taką informacją, że takie tortury miały w Polsce miejsce. Tak na wszelki wypadek trzeba tak mówić, bo przecież ci nieodpowiedzialni Amerykanie gotowi jeszcze przedstawić jakiś dowód i wyjdzie się na takiego, że polityk wiedział a nie powiedział. 

Mam wrażenie, że w Polsce jak u Orwella w książce 1984. Istnieje partia wewnętrzna. Na zewnątrz jesteśmy my szaraki, zwyczajni obywatele, a tylko funkcjonariusze partii czy może państwa wewnętrznego mają dostęp do prawdziwych tajemnic. A tych poza kręgiem władzy się nie informuje, bo my jesteśmy jak dzieci, którym nie mówi się prawdy w imię ich dobra. Bo jakbyśmy znali prawdę to nie dość żebyśmy się strasznie zdenerwowali, to jeszcze może wygadalibyśmy komuś obcemu?  U Orwella do partii wewnętrznej należały osoby na wyższych stanowiskach. I u nas jest identycznie. Moim zdaniem obecny system prawny nosi bardzo wiele cech państwa totalitarnego. Są rozbudowane normy prawne dotyczące zakazu rozpowszechniania informacji niejawnych. Prawie nie ma jednak norm odnoszących się do trybu udostępniania takich informacji. I dlatego ja nic nie wiem. Nie wiem nawet czy to, co mi powiedzą politycy będzie prawdą.  – Nie mam żadnej informacji, by w Polsce Amerykanie torturowali więźniów – mówił były prezydent Kwaśniewski. Choć nawet on nie mówi wprost: absolutnie zaprzeczam.- Nie namówicie mnie bym o tym mówił. Sprawę bada prokuratura – tak informację o torturowaniu więźnia skomentował premier Tusk. Czyli znów jest ktoś, kto bada, ale czy naprawdę bada nie wiadomo, bo to tajne. Słyszałem też opinie, że nie powinno się o tym mówić głośno i powszechnie, bo terroryści się na nas zemszczą. Pewnie nawet by nie wiedzieli gdzie leży Polska gdyby nie przymusowe wizyty w Polsce więźniów CIA. O przepraszam, domniemane wizyty, bo przecież tylko Amerykanie wiedzą, że tu byli i torturowali więźniów. Funkcjonariusze mojego własnego państwa na razie dogłębnie tę sprawę wyjaśniają.  W drodze tajnego śledztwa ustalą czy Amerykanie tu byli czy ich może nie było. Chyba, że ustalą, że nie jestem godzeń takiej wiedzy, bo jestem tylko zwykłym obywatelem a nie funkcjonariuszem państwa wewnętrznego.

Pamiętacie taki obraźliwy dla Polaków dowcip popularny w Niemczech: przyjedźcie do Polski wasz samochód już tam jest. W drodze rewanżu można teraz powiedzieć dowcipnisiom z zachodu: przyjeżdżajcie do Polski – fabryka, w której dotychczas pracowaliście teraz jest u nas. Prawie dwa lata temu premier naszego rządu prezentował Powrotnik, czyli porady dla emigrantów powracających do kraju. Pamiętam jak rozmawiałem wtedy z moim kolegą mieszkającym na stałe w Wielkiej Brytanii – który wyjechał tam w poszukiwaniu lepszego życia – o tym, że plan jest tylko planem, bo nic nie jest w stanie przekonać Polaków do powrotu na ojczyzny łono. – Jak już wyjechali i znaleźli pracę za granicą to już nie wrócą – przekonywał mnie. I miał słuszność. Niewielu było takich, wśród licznych moich znajomych, którzy osiedlili się za naszymi granicami, i których cokolwiek pchnęłoby do powrotu. – Wrócą Ci tylko, którzy nie znając języka nie znaleźli na zachodzie zatrudnienia i nie potrafią się odnaleźć w rzeczywistości panującej w Anglii czy Irlandii – słyszałem wielokrotnie on moich przyjaciół emigrantów. – Nie przyjechałem do Londynu kogokolwiek namawiać, żeby wrócił, czy został – mówił podczas swojej wizyty w Londynie dwa lata temu premier Donald Tusk. – Żyjemy w wolnej Europie. Polska i Wielka Brytania to wolny kraj. Będę spotykał się z wolnymi ludźmi, którzy sami podejmują wybory życiowe. I tak właśnie się stało. Wrócili nieliczni, bo wybrali wolności i stabilizację ekonomiczną. Ale chyba nikt, ani premier ani moi przyjaciele mieszkający za granicą nie przewidzieli jednego, że do powrotu mogą ich zmotywować lub nawet zmusić ekonomiczne wyliczenia brytyjskiego pracodawcy, który zdecyduje się przenieść produkcję swojej fabryki z Anglii do Polski.  To oczywiście tylko takie pojedyncze przypadki, ale wskazują jak wielka jest przepaść między kosztami produkcji u nas, a tymi na Wyspach Brytyjskich.

W dzisiejszych wiadomościach telewizyjnych usłyszałem, że związkowcy z angielskiej fabryki herbaty protestują przeciw planom przeniesienia części produkcji ich przedsiębiorstwa do Polski. – Mamy w pracy polskich kolegów, oni też nie chcą wracać do swojego kraju – denerwują się brytyjscy pracownicy. A nie jest to jakoś nikomu nieznana firma, lecz legendarny brytyjski producent herbaty – Twinings of London, – który produkuje herbatę na wyspach od ponad trzystu lat. Każdych, kto choć raz był w Wielkiej Brytanii wie, że to nie jest taki kraj jak nasz. Że jest tam zupełnie inaczej. Że nawet chodniki są tam inne. Więc nie dziwię się, że ci polscy koledzy z pracy brytyjskich związkowców, niespecjalnie są zainteresowani powrotem do ojczyzny. Pomijając już nawet zarobki, to standard życia robotnika tam i u nas w kraju, to dwie całkowicie inne sprawy. Słuchając o tym wydarzeniu doznawałem ambiwalentnych uczuć. Z jednej strony to przecież dobrze, że do Polski trafi obcy kapitał. Ale źle dla załogi producenta herbaty, bo ta ekonomiczna kalkulacja brytyjskiego pracodawcy oczywiście będzie się wiązać ze zwolnieniami pracowników brytyjskich. Z jednej strony popołudniowa herbata podawana około godziny siedemnastej to brytyjska tradycja, którą celebruje się codziennie w domach czy herbaciarniach. To miło, że tak znana marka herbaty będzie teraz produkowana w Polsce. Może teraz i my będziemy wzorem Anglików robić sobie przerwę na tea time?

Część brytyjskiej załogi dostała od swojego pracodawcy ofertę wyjazdu do Polski w celu szkolenia polskich pracowników w procesie produkcji herbaty. Czy to początek wielkiej fali emigracji Anglików, którzy podążając za swoją firmą przeniosą się do Polski? Taka wymiana mieszkańców Wielkiej Brytanii na Polaków. My przez całe lata jechaliśmy do nich za pracą, teraz oni przyjadą do nas, bo tu są ich firmy. Ciekawe jak jedna decyzja podyktowana chęcią zwiększenia zysków firmy może zmienić losy setek pracowników. Oczywiście taka pojedyncza decyzja podyktowana chciwością pracodawcy niewiele zmieni. Ale pokazuje jak bardzo jesteśmy uzależnieni od właścicieli fabryk, firm czy przedsiębiorstw. Słyszałem, ze Polacy to najbardziej mobilny naród w Europie. Możliwe, ale nikt, albo może nieliczni wyjechali z Polski z własnej nieprzymuszonej ekonomicznymi względami woli. Czasem czuje się, ze współczesny europejski robotnik jest jak dodatek do maszyn, które można stawiać jak pionki na szachownicy w wielkiej grze o największą zyskowność. A co do Poradnika dla powracających, o którym pisałem na początku. Może teraz czas pomyśleć o poradniku dla tych, co przyjadą do nas podążając w ślad za swą firmą.

Co kilka miesięcy media obiega informacja o tym, że ktoś – najczęściej jest to lokalny polityk – poczuł się obrażony tak wielce, że nie miał innego wyjścia jak tylko złożyć doniesienie do prokuratury. Jego czyn doniesienia do organów sprawiedliwości wynikał z tego, że w jego subiektywnym rozumieniu sztuki, został on właśnie tą sztuką tak do żywego obrażony, że już nic go nie mogło powstrzymać od zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa obrażania uczuć religijnych. Pomijam to, że ilu jest Polaków tylu jest interpretatorów wiary katolickiej, więc powoływanie się na obrazę uczuć religijnych w naszym katolickim kraju powinno być powszechne. Bo jeśli każdy Polak i katolik co innego myśli na temat zakazanych przez kościół rozwodów oraz środków antykoncepcyjnych, to przecież każdy może się też inaczej obrażać, gdy przyjdzie mu obcować ze sztuką która zapożycza symbole religijne. Bardzo często jest jednak tak, że ten pojedynczy człowiek tak do żywego uczuciowo i religijnie obrażany, powołuje się na to, że to co widział na ulicy jest nie do wytrzymania nie dla niego jako jednostki, ale dla ogółu wierzących. Tak jakby miał jakieś nadludzkie przekonanie, że jak on jest obrażony, to inni współwyznawcy też. Ale nie obraża się i nie donosi na kolegę gdy ten głośno – czyli jak najbardziej publicznie – informuje, że ma gdzieś zakazy kościoła i tak na prawdę to on tych księży… przyjmijmy, że wysłałby na księżyc.

Jest coś w tym dziwnego, że jak manifestujemy swoją niechęć do kościoła czy wiary nie używając do tego sztuki, muzyki, teatru czy innej graficznej symboliki a używamy słów wypowiadanych publicznie – czyli na przykład między znajomymi – to nie obrażamy tak dotkliwie uczyć religijnych jakbyśmy to robili poprzez sztukę. Pamiętam taki przypadek pewnej gazety, która przy okazji swojej reaktywacji umieściła na okładce zerowego numeru wizerunek Matki Boskiej z twarzą popowej piosenkarki Madonny, trzymającej na rękach dzieciątko. I pamiętam wielkie oburzenie tych co to poczuli, że zostały obrażone ich uczucia religijne. Przechodziłem kilka dni temu obok katolickiej katedry stojącej w centrum mojego miasta. I wpadłem prawie na ogromne plansze na których widoczne były zakrwawione ludzkie płody, masakrowane zwierzęta oraz… co najciekawsze portret Adolfa Hitlera. Trafiłem całkowicie przypadkowo – jako użytkownik przestrzeni publicznej – na kontrowersyjną wystawę antyaborcyjną, która podczas swojego turne po kraju dotarła i na moją prowincję. Trzeba przyznać, że jeśli organizatorzy chcieli mną wstrząsnąć to im się udało. Obok plansz wystawy nie da się przejść obojętnie. Większość zdjęć jest wprost makabryczna. Fotografie martwych, zakrwawionych płodów zostały zestawione z widokiem brutalnie zabijanych wielorybów czy małp. Towarzyszy im hasło: chcemy traktować zwierzęta po ludzku, a ludzi traktujemy jak zwierzęta. Na sąsiednim plakacie umieszczono portret wodza Trzeciej Rzeszy Adolfa Hitlera z adnotacją, że ten przywódca nazistowski zalegalizował aborcję. Pewien radny z miasta Poznania poczuł się obrażony i doniósł gdzie trzeba gdy zobaczył w swoim mieście plakat ze swastyką obok ciała nagiej kobiety z głową Myszki Miki. Była to praca znanego włoskiego artysty Maxa Papeschiego. Jeśli radny z Poznania poczuł, że ktoś tam u niego w Poznaniu, na ulicy propaguje nazizm to ja też mogę mieć takie poczucie.

Mnie, to co zobaczyłem obok katedry przeraziło i zniesmaczyło. Pomijam to, że pokazywanie takiej makabry w centrum miasta, moim zdaniem jest co najmniej niestosowne. Ale po co ten Hitler? Czy publiczne eksponowanie symbolu nazizmu już nie podlega karze w myśl art. 256 Kodeksu Karnego? Bo przecież artykuł ten mówi: Kto publicznie propaguje faszystowski lub inny totalitarny ustrój państwa (..) podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch. Czy powinienem się czuć tak obrażony jakby to dotyczyło moich uczuć religijnych? Czy moje uczucia – już bez tej religijności – nie mogą być równie skutecznie chronione przez prawo? Bo ja nie chcę oglądać w przestrzeni publicznej – na ulicy po prostu – takich okropieństw. I naprawdę jest mi to obojętne w jakim to celu jest robione. Gdybym nagle wpadł na pomysł zestawienia głodnych dzieci – jakich w Polsce nie brakuje – z symbolem swastyki, sierpa i młota oraz z obrazami głodu na Ukrainie, to pewnie po umieszczeniu takiego plakatu na ulicy nie doszedłbym jeszcze domu, a już w prokuraturze leżałoby stosowne doniesienie na mnie za obrazę czyichś uczuć oraz propagowanie totalitaryzmu. Ale jeśli ktoś jest religijny i ma głębokie przekonanie o misji od Boga, to już spokojny być może o swój los. On może szokować do woli. Jeśli jest się działaczem jednej z organizacji walczących o całkowity zakaz aborcji, to nic nie stoi na przeszkodzie aby postawić na ulicy portret Hitlera sąsiadujący z realistycznym wizerunkiem usuniętych płodów. Można w imię własnych religijnych przekonań bezkarnie porównywać kobiety usuwające ciążę do największego zbrodniarza w dziejach ludzkości. Ludzie! Trochę umiaru… Nie szokujcie symbolami nazizmu oraz obrazami krwawych jatek. A jeśli już to nie na ulicy. Ja bym się nie obraził jakby to było w kościele, a nie w przestrzeni publicznej. Ale pewnie jestem za mało religijny, bo jakbym taki był, to moje religijne uczucia obrażałyby nawet muzealne wystawy których nie widziałem, ale wiem, że obrażają uczucia religijne oraz okładki gazet, których nie czytam, ale wiem ze istniały.

Jest, no na pewno jest, ogromna zależności między dziećmi a korkami na ulicach. Pamiętam jak dwa miesiące temu wyjechałem jak zawsze do pracy i… Przyjechałem do biura dwadzieścia minut wcześniej. Na ulicach było pusto. Samochody płynnie sunęły ulicami w sporych odstępach między sobą. Kilka razy sprawdzałem wtedy czy aby nie jest przypadkiem sobota czy niedziela. Nie, to był normalny dzień pracy. Więc dlaczego tak pusto i spokojnie? – Zastanawiałem się. Od razu wyjaśniam, że nie posiadam dzieci, co jest ogromnym usprawiedliwieniem dla mojej niewiedzy, co do przyczyn takiej pustki na ulicach mojego miasta.  Pewnie się wszyscy domyślają, co spowodowało taki nagły z dnia na dzień brak korków. Po prostu zaczynały się wtedy wakacje. Powie ktoś: – to nie przez dzieci, to tak zwyczajnie. W wakacje wszyscy wyjechali z miasta na urlopy i dlatego jest tak pusto na drogach. O nie, to błędne myślenie. Przecież nie jest możliwe żeby tak jednego dnia tłumnie ruszyło społeczeństwo mojego miasta na wakacje. Bo jakby tak było to właśnie wtedy utworzyłyby się gigantyczne korki. I tak się nie stało. Więc przyczyna jest na pewno inna.

Po tym jak dziś jechałem do pracy czterdzieści minut – a jeszcze kilka dni temu, tę samą trasę pokonywałem w czasie połowę krótszym – poznałem, że zdecydowanie skończyły się wakacje. A w zasadzie rozpoczął się rok szkolny. Bo to tu jest przyczyna porannych korków na ulicach. Pierwszego września odebrałem telefon o godzinie dziesiątej pięćdziesiąt trzy. Dzwoniła moja koleżanka z pracy. – Jest szef? – Spytała. – Nie wiem – odpowiedziałem zgodnie z prawdą, bo od rana nie wystawiłam nosa poza swój pokój w biurze. – A bo co? Coś się stało, że cię nie ma? – Dopytałem z troską w głosie. – Nie, wszystko dobrze – usłyszałem w odpowiedzi od koleżanki, – ale stoję samochodem w strasznym korku, tak, że pewnie zejdzie mi z dojazdem do pracy jeszcze czterdzieści minut. Obliczyłem szybko. Pracujemy od ósmej. Jest za minutę jedenasta. A ona będzie jechać jeszcze czterdzieści minut. Czyli będzie przed południem! Strasznie – zważywszy, że ona mieszka właściwie nie tak daleko ode mnie! A mnie się jakoś udało dotrzeć na czas do pracy. Może to jakaś katastrofa? Może jakiś wypadek? Tak sobie siedziałem i obliczałem i zastanawiałem się jak to możliwe jechać kilka kilometrów w cztery godziny, gdy nagle do mnie dotarło. Pierwszy września! Pierwszy dzień szkoły! A ona przecież matka dzieciom. Więc naturalnym jest, że nie mogła w żaden sposób dotrzeć na ósmą do pracy. Nie mówiła o tym, że dostarczała dzieci do miejsca nauczania, bo dla matki polki jest zupełnie naturalne, że jak jest potrzeba zajmowania się dziećmi to wszystko schodzi na dalszy plan.

Wyjechałem dziś z domu i od razu za pierwszym zakrętem zatrzymał mnie korek na drodze. Stałem sobie i obserwowałem jak w oddali samochody mamuś i tatusiów zatrzymują się przed szkołą – jak to mi wyjaśniła kiedyś pewna mama – na dosłownie chwileczkę – po czym po czułym pożegnaniu z pociechą auta – już puste, bez dzieci odjeżdżają. Niektórzy rodzice są bardziej czuli i opiekuńczy, więc wjeżdżają na szkolny parking. Tam następuje rytuał pożegnania. A następnie znów samochód rodzica stara się włączyć do ruchu na drodze. I to wszystko trwa. I to wszystko wymaga czasu. I to wszystko powoduje korek na drodze. Od razu wyjaśniam, że ja rozumiem potrzebę bezpiecznej drogi do szkoły. Ja tylko chcę, pokazać, że istnieje bezwzględna zależność między ruchem drogowym a dziećmi w szkołach. Jak są na wakacjach, czy mają od szkoły wolne – na ulicy jest pusto. Jadą do szkoły w samochodach rodziców – są korki.