Dziś jest rocznica upadku muru berlińskiego. To wydarzenie stanowi przynajmniej dla Europejczyków moment przełomowy. Dwadzieścia lat temu przestała istnieć symboliczna granica dzieląca nasz kontynent na dwa systemy gospodarcze czy polityczne. Jak to czasem bywa z rocznicami nie da się od nich uciec i o nich nie pamiętać. Bo zawsze znajdzie się ktoś, kto ci o nich przypomni. Słuchając radia, oglądając telewizję, czy czytając gazety jesteśmy porywani przez wielką falę rocznicowych informacji. A jak to bywa z wielką falą informacji, nie ogranicza się ona do samego sedna, do głównego nurtu, ale zawiera w sobie wszystko to, co się komukolwiek z wielką rocznica skojarzy.

Stałem sobie w korku słuchając radia. To znaczy jechałem, czyli stałem. No dobrze, właściwie usiłowałem dojechać samochodem do pracy. Bo wtedy siedziałem w aucie i jedyne, co mogłem robić to poza jednostajnym podjeżdżaniem autem o kolejny jeden metr do przodu to słuchanie radia. A tam w jednej ze stacji komercyjnych pewien bardzo miły pan prezenter kojącym głosem przypominał mi wszystko to, co jego zdaniem powinienem wiedzieć i sobie utrwalić z okazji przypadającej wielkiej rocznicy wyburzania muru z mieście Berlin. Dowiedziałem się, więc że dziś w rocznicę dawnego zburzenia runie tysiąc nowych kolorowych bloków ustawionych wzdłuż linii przebiegu dawnego muru berlińskiego w centrum niemieckiej stolicy. Tym razem bloki nie będą betonowe a styropianowe. I wywalą się w przepiękny sposób niczym gigantyczne domino.

Pan z radia zachwycił się też tym, że na obchodach rocznicowych w Berlinie będzie premier Donald Tusk, choć jednocześnie miał pan prezenter jakiś taki żal do wszystkich, że nie ma tam naszego prezydenta. Dowiedziałem się też, że niemieccy organizatorzy nie zapomnieli nawiązać do Polski i do Solidarności. Pierwsza kostka berlińskiego domina została podpisana przez byłego przywódcę Solidarności Lecha Wałęsę, a młodzież szkolna Berlina wymalowała na niej biało-czerwoną mapę Polski, Okrągły Stół oraz Pomnik Poległych Stoczniowców. Czyli dostałem w kilkuminutowej pigułce informacyjnej wszystko to, co powinienem wiedzieć o rocznicowych obchodach zburzenia muru.

I wszystko byłoby dobrze gdyby nie to, że pan z radia postanowił mi na koniec swojego informowania mnie o rocznicy wyburzania wspomnieć też o badaniach, z których wynikało, że około dwudziestu procent Polaków chciałoby powrotu do dawnej sytuacji z przed upadku muru berlińskiego. Pan prezenter dodał, że to zapewne, dlatego chcą wracać ci niegodziwcy do starego ustroju, bo za władzy ludowej mieli „większe poczucie bezpieczeństwa socjalnego”. Wszystko to, co Pan prezenter zawarł w swoim komentarzu do przedstawionych badań zabrzmiało tak jakby to jakieś fanaberie i nieuzasadnione pretensje pchały tych ludzi z powrotem w mrok socjalizmu. To, że te dwadzieścia procent ludzi chce mieć swoje bezpieczeństwo socjalne z powrotem okazało się powodem oskarżenia ich o niepojmowanie bezgranicznej wolności, jaka teraz panuje. Tak jakoś się panu z radia złożyło w tej wypowiedzi, że zabrzmiało to jak wmawianie tym, co to nie rozumieją, że mają wolność i jeszcze z tej wolności im się zachciewa powrotu do socjalnego bezpieczeństwa. No i teraz już nie te klocki domino z historycznymi malunkami mi w głowie, lecz to bezpieczeństwo socjalne, którego pragnie te dwadzieścia procent naszego społeczeństwa..

Podstawowe funkcje państwa z definicji to między innymi strzeżenie obywateli przed ingerencją zewnętrzną, dbanie o porządek wewnętrzny, funkcja wychowawcza i kulturalna. Ale też funkcja gospodarcza no i właśnie socjalna. Czyli zapewnienie bezpieczeństwa socjalnego obywatelom. A tu tak jakoś tak wyszło z tej wypowiedzi, że strasznym wstecznictwem i rewizjonizmem jest to, że się właśnie te funkcje opiekuńcze państwa z rozrzewnieniem wspomina i chce się do nich wracać. Tak jakby samym w sobie było złem pragnienie obywateli, aby ich własne państwo dbało o ich bezpieczeństwo socjalne.

Dlaczego w Polsce tak jest, że na początku wszelkich zmian musi być wielka tragedia. Nic się w naszym kraju nie zmienia tak po prostu, tak ewolucyjnie. U nas sygnałem do zmian zawsze lub prawie zawsze musi być ludzkie nieszczęście. Każdy chyba pamięta, jak wyglądały samochody pogotowia gazowego i na jakim sprzęcie musieli pracować technicy tam zatrudnieni, jeszcze kilka lat temu. Trzeba było wielkiej tragedii, trzeba było wybuchu gazu w wieżowcu, żeby w końcu ktoś coś zauważył i dokonały się zmiany. O wałach przeciwpowodziowych myśli się Polsce przede wszystkim wtedy, gdy zagraża wielka woda. Jak przejdzie fala powodzi od razu urzędnicy dostają zaniku pamięci i znów z niepokojem czekamy na wielkie opady deszczu.

O tym, że w Polsce pada śnieg i o tym, że jak mamy płaski dach to trzeba go odśnieżać przekonali się niektórzy z decydentów jak zawaliła się hala w Katowicach. Wtedy od razu znaleźli się ludzie od sprawdzania stanu dachów. Do walki z zalegającym śniegiem wyruszyły zastępy strażników i urzędników od wlepiania mandatów, za niesprzątnięty biały puch. Ogólnie trzeba było wielkiej tragedii, żeby wszyscy zauważyli, że śnieg z dachów trzeba sprzątać, bo jak się tego nie zrobi to zagraża to ludziom. Ale zapał szybko zanikł i już w ostatnim roku wszystko wróciło do stanu pierwotnego. A jak będzie w tym roku? Pewnie jak zawsze, czyli źle. Taki stan oczekiwania na tragedię, która da impuls do zmian, jest w prawie każdej dziedzinie życia w naszej ojczyźnie. Jak jest wypadek na drodze, to zaraz postawią znak z ograniczeniem prędkości. Tak jakby nie można było go postawić przed tym, jak zostali tam ranni ludzie. Oczywiście od tej zasady są wyjątki ale one raczej potwierdzają regułę. 

Za naszą wschodnią granicą szaleje grypa. Ale minister zdrowia Ewa Kopacz zachowuje spokój. Jest w stu procentach przekonana, że sytuacja w Polsce nie daje powodów do niepokoju i wszczynania alarmu. Minister w swoich wypowiedziach wielokrotnie podkreślała, że decyzję o zakupie szczepionek przeciwko grypie musi poprzedzić wiedza o wynikach badań klinicznych nad skutkami ich przyjmowania. A takich badań według pani minister nadal nie ma. Na europejskim rynku medykamentów od początku października dostępne są szczepionki przeciw grypie. Ale nie w Polsce, bo nasze służby zdrowia bardziej jak widać wnikliwie dbają o to, żeby zaaplikować Polakom sprawdzone szczepionki. Nie to, co na przykład Anglicy. Ci postąpili bardziej nieodpowiedzialne, bo u nich w aptekach szczepionki na nową odmianę grypy dostępne są już od dawna. Wydawałoby się, że to taki rozsądny i przewidujący naród. A tu proszę takie niedopatrzenie i nieodpowiedzialność. Szczepionkę dostępną w europejskich aptekach zaakceptowała Europejska Agencja ds. Leków. Ale polski rząd nadal jest w trakcie negocjacji z producentami szczepionek.

Należy mieć jednak nadzieję, że to nie dlatego czekamy, że u nas tradycyjnie czeka się na najgorsze które da sygnał do zdecydowanych działań. Naprawdę szczerze podziwiam odwagę pani minister od zdrowia, bo ja bym nie wytrzymał takiej presji. W Europie się szczepią na potęgę, a my sobie spokojnie czekamy na wyniki badań. Oby tylko nie było jak zawsze. Czyli tak jak w przypadkach opisanych wyżej.

Był jesienny wieczór. Mgła zasnuła moje prowincjonalnie miasto. Siedzieliśmy sobie z kolegą na ławce w parku, obserwując w światłach latarni, jak liście z drzew spadają masłem na dół – jak śpiewała Krystyna Prońko. Z tej jesiennej melancholii ma nas wyrwać – jak zapewnia mój kolega – butelka piwa wypita jak za starych czasów w parku, na ławce. Ja to tam nieszczególnie mam ochotę na piwko w parkowej jesiennej scenerii. Ale kolega usilnie namawia. Mnie się zawsze wydawało, i teraz też się tak było, że jak siorbniemy sobie po browarku na łonie natury, to jak nic, natychmiast zjawią się przy nas panowie w mundurach i wlepią nam mandaty za spożywanie napojów alkoholowych w miejscu publicznym. Jak już wspominałem nieszczególnie przepadam za piciem piwa na ławce, bo mam lekką paranoje. Jaką? Już wyjaśniam: jak tylko przystawię butelkę do ust i jak popłynie mi przez gardło pierwszy łyk złocistego napoju, to od razu widzę za każdym drzewem, stróżów prawa z bloczkami mandatowymi.

– Masz zdecydowanie paranoję – zapewnia mnie mój kolega. A ja, choć ze strachem, to jednak ulegam jego namowom na to jedno piwko na ławce. – Ma być jak za starych, dobrych czasów – ustalamy z kolegą. Może to z sentymentu do tamtych dni gdzie wszystko było jakby prostsze, a piwo smakowało jakoś tak inaczej, skusiłem się na to łamanie zasad współżycia społecznego. Sam nie wiem, ważne, że tak czy inaczej zasiedliśmy wspólnie z kolegą na ławce w najdalszym zakątku parku. Jak najdalej od głównych alejek i jak najdalej od oczu ciekawskich przechodniów. Ale przede wszystkim, chcieliśmy być jak najdalej się da, od wzroku policjantów i strażników miejskich. Trzymam w dłoni butelkę ze złocistym płynem i od czasu do czasu popijam z niej. Ale moja paranoja coraz bardziej daje znać o sobie. Jeden łyk i od razu nerwowo rozglądam się wokół siebie w poszukiwaniu mundurowych.

– Ty zdecydowanie jesteś królem paranoików – nabijał się ze mnie mój kolega. A ja coraz bardziej pogrążałem się w pewności, że naprawdę nic nam nie grozi. Przecież jesteśmy schowani we mgle. Nie kłujemy nikogo w oczy tym naszym popijaniem piwa na świeżym powietrzu. Nabierałem przeświadczenia, że mój strach przed karą za to jedno piwko, wypite w pięknych jesiennych okolicznościach przyrody, nie jest oparty jest na żadnych racjonalnych przesłankach. Ale coś tam we mnie ciągle zaprzeczało faktom i zapewnieniom kolegi.

Siedzieliśmy i popijaliśmy to piwko nielegalne. A ja nagle zauważam radiowóz, który powoli jedzie przez główną alejkę parku. Zmroziło mnie, ale kolega uspokajał – jesteśmy przecież ze sto pięćdziesiąt metrów od nich. Więc teoretycznie nic nam nie groziło.  Ale ja już miałem motylki w brzuchu i oczami wyobraźni widziałem jak z mojego portfela znika kilka stówek na mandat.  – Paranoik – usłyszałem znowu znajome słowa mojego kupla. A samochód policyjny tymczasem znikał rozpływając się we mgle. I znów zaczynałem wierzyć, że mam poważny problem z psychiką. Ostatni łyczek piwa i wstajemy. I do domu. Nie ukrywam, że cieszyłem się, że udało nam się nie dostać mandatu za spożywanie w miejscu publicznym.  Wstajemy z ławki i przed sobą widzę – no, kogo? Jak myślicie? Oczywiście! Policjanta w pełnym umundurowaniu! I co, czy mam paranoje? Oczywiście, że nie! To ja miałem rację, a kolega się mylił. Choć oczywiście wolałbym być tylko paranoikiem w takiej sytuacji.

Stoję w kolejce do kasy w jednym z supermarketów należących do pewnej niemieckiej firmy handlowej. W spokoju wysłuchuję tyrad mojego znajomego, na temat wyższości produktów z zachodu europy nad tymi, wyprodukowanymi w naszym kraju. Mój znajomy to prawdziwy światowiec. W niejednym już kraju na zachodzie Europy mieszkał i pracował. Stojąc tak i słuchając wykazuję maksimum cierpliwości. A przez moje uszy przepływa jeden wielki pean na temat, jakości życia w miastach i we wsiach leżących na zachód od Odry i Nysy Łużyckiej. Tam wszystko jest ładniejsze. Domy są tam większe, ludzie bardziej ludzcy, trawa zieleńsza, słońce bardziej słoneczne, a cukier bardziej słodki. No istny raj! Kraina miodem i mlekiem płynąca. A sklepy! No, sklepy to oni tam ci zachodni ludzie to mają o wiele, wiele lepsze niż my biedni i opóźnieni w rozwoju cywilizacyjnym Polacy. I choć jesteśmy w markecie, który jest dosłownie identyczny jak ten w Niemczech czy w Anglii, mój znajomy jest święcie przekonany, że tam pomarańcze są bardziej pomarańczowe, a piwo bardziej piwne od produktów, które są na polskich półkach, w sklepie o tej samej nazwie.

Przez głowę przepływają mi jego słowa o wyższości niemieckich produktów żywnościowych oraz chemicznych nad polskimi, a jednocześnie staram się przypomnieć gdzie w swoim życiu popełniłem ten straszliwy błąd zawierając znajomość z osobnikiem, który teraz stoi przy mnie i udowadnia mi, że wszystko, co polskie jest gorsze niż to zachodnie. Ale stojąc i czekając w kolejce do kasy jestem skazany na jego towarzystwo. Cóż – myślę sobie – jeszcze tylko kilka osób przed nami w kolejce, więc wytrzymam. Wytrwam. Za kilka minut rozstaniemy się przed sklepem. Umówimy się na telefon. Z tym, że ja już mam stuprocentową pewność, że obietnicy skomunikowania się z tym znajomy w celu ustalenia terminu kolejnego spotkania nigdy nie dotrzymam. Ale dla konwenansów społecznych, co mi tam szkodzi przytaknąć, że musimy się kiedyś spotkać i pogadać.

I tak, słucham go nie słuchając jednocześnie. Przytakuję, pomrukuję, co on bierze za podtrzymywanie konwersacji. Kolejna pani i kolejny pan przede mną odjeżdża od kasy wózkiem wypchanym produktami.  Więc jeszcze trzy osoby. Może w końcu przestanie – myślę sobie. Ale gdzie tam, nie przestaje, a wręcz się rozkręcą. Teraz do moich uszu dociera kolejny wykład na temat wyższości obsługi w niemieckich sklepach, co to się nawet nie umywa do tej, co to jest w tym sklepie. Że ochroniarz nie bardzo taki jak niemiecki. Że kolejka za długa, że koszyki za ciasne, że przed kasą w bałaganie leżą reklamówki – nie to, co na zachodzie. Bo tam jak wspominał wielokrotnie znajomy panuje straszliwy porządek i ogólna szczęśliwość.

W końcu nadchodzi nasza kolej na płacenie. Przepuszczam kolegę upierdliwego przodem, bo liczę, że może to pomoże w tego uciszeniu. Wykłada on na taśmę to, co tam miał w koszyku.  Pani kasjerka przeciąga przez skaner jego sprawunki. Nie kupił za wiele, bo pewnie nie takie to dobre jak niemieckie, więc suma która jest do zapłaty też nie jest wielka. Tylko 19 złotych 45 groszy.  I tu kolejny zawód spotyka mojego znajomego zachodnioeuropejskiego entuzjastę.  Wyciągnął on, bowiem z portfela kartę kredytową chcą nią uregulować, co tam jest winien sklepowi za zakupy. A tu Pani kasjerka informuje go, że nic z tego nie będzie, bo przecież jest wywieszka, że: płatności kartą realizowane są powyżej 20 złotych, a on ma za mała na taką transakcję. No i proszę! Nie będzie polskich bułeczek na kolację, bo w portfelu same euro ma znajomy. Nie powiem, odczułem pewną satysfakcję z tego, że go tak polski sklep znanej niemieckiej sieci potraktował. Ale co to za radość, jak ja musiałem zapłacić za jego zakupy, a on mi odda jak się spotkamy następnym razem.  A chyba nie muszę dodawać, że tego właśnie usilnie starałem się uniknąć! A tu proszę! Przez idiotyczne przepisy o limicie przy zakupach kartą, nieznanym na zachodzie, mam jak w banku kolejne spotkanie i kolejny wykład o tym, że taka praktyka w Niemczech nie byłaby do pomyślenia.

I jak tu mu nie przyznać racji o wyższości niemieckiego sklepu nad polskim. Co za idiota wymyślił te limity? Ja wiem, że od każdej transakcji sklep płaci prowizję. Ale dostał ten sklep za darmo terminal, podpisał umowę na obsługę płatności kartą, więc chyba wiedział, co robi? Dlaczego teraz wyznacza limit płatności? Czy jak płacę gotówką, to mam kupować za 10 zł minimalnie, bo przecież obsługa tych transakcji też kosztuje? Proszę szanownych dyrektorów sklepów i szanownych ich właścicieli: jak już nie ze zdrowego rozsądku, to przynajmniej z pobudek patriotycznych zmieńcie te przepisy o limitach płatności kartą. Niech mnie ten mój znajomy nie drażni przykładami przewagi niemieckich sklepów nad polskimi. Przynajmniej w tym jednym aspekcie niech będzie tak samo jak tam.  

W jednym z seriali telewizyjnych znany aktor gra jednocześnie dwie role – wójta oraz księdza. Jest to dla niego wyzwanie, z którym sobie świetnie poradził. Ale co jeśli takie wyzwania podejmuje się w prawdziwym życiu a nie w filmie? Jeśli urzędnik na państwowej posadzie jest jednocześnie dziennikarzem w państwowej telewizji? W moim prowincjonalnym mieście mieszkają jednak ludzie wybitnie zdolni, którym to rozdwojenie funkcji publicznych zupełnie nie przeszkadza. I to jest dopiero wyzwanie, przy którym umiejętności aktorskie jednak na pewno też bardzo się przydają!

Pan ten, o którym traktują te słowa, jeśli urzęduje w instytucji państwowej jest jej rzecznikiem prasowym, ale gdy chwyci za mikrofon i stanie przed kamerą zamienia się w dziennikarza państwowej telewizji. Niby nic a znaczy wiele – jak śpiewała pewna pani dawno temu. Bo spróbujcie, choć raz być jednocześnie twórcą i tworzywem – jak mawiał inny wielki klasyk. Bardzo łatwo wyobrazić siebie przecież, że z państwowej telewizji przychodzi zlecenie dla Pana redaktora na wnikliwy reportaż z prac instytucji, w której rzecznikiem jest ten sam Pan redaktor, co to ten reportaż na przeprowadzić. Pan ten oczywiście ma wtedy ułatwione zadanie, bo przecież, jako rzecznik prasowy świetnie orientuje się, w czym instytucja, w której jest zatrudniony jest najlepsza. Ale jednocześnie zna tego urzędu wszelkie bolączki i wszystkie jej grzechy.  Wie, jako rzecznik prasowy, czym może się instytucja pochwalić i na co się poskarżyć na ekranie państwowej telewizji. A i Pan rzecznik, jeśli przeistoczy się ze swej roli w rolę dziennikarza zna od razu przecież każdy bolesny i ukrywany szczegół, którym urząd nie chciałaby się dzielić z opina publiczną.

Wywiad z rzecznikiem prasowym ważnej instytucji przeprowadzony przez dziennikarza, który jednocześnie jest urzędnikiem w tej instytucji mógłby wyglądać na ekranie telewizora dość komicznie. Wchodzi do pokoju w urzędzie Pan redaktor rzucając od progu: Dzień dobry Panie rzeczniku! Wtedy odzywa się w nim,  tym Panu, co był przed chwilą dziennikarzem druga osobowość tym razem rzecznika instytucji i po biegu za biurko już, jako urzędnik Pan ten odpowiada: Dzień dobry, Witam Pana redaktora! I tak zaczyna się wielka gonitwa wokół biurka. Pada pytanie od osobowości dziennikarza i po biegu na droga stronę biurka już, jako osobowość rzecznikująca Pan ten odpowiada na trudne pytania dziennikarza. I znów pytanie i znów zamiana i odpowiedź. I tak w kółeczko. Hop z miejsca na miejsce! Ze stołka urzędnika na fotelik redaktora z telewizji. Fakt, że naprawdę dobrze by się coś takiego oglądało na telewizyjnym ekranie. Ale chyba nie o efekty komediowe tu chodzi.

A co wtedy się stanie, kiedy Pan ten, jako dziennikarz dowie się o potencjalnej wielkiej aferze, którą on sam, jako rzecznik instytucji chce ukryć przed opinia publiczną. Cóż za rozterki czekają tego człowieka! Co w tej walce wewnętrznej dwóch osobowości wygra? Czy etyka dziennikarska, która każe tropić afery i społeczeństwo informować o nadużyciach? Czy może postawa wierności instytucji, która może i coś przeskrobała, ale przecież miała dobre intencje i po to ma rzecznika prasowego w osobie tego Pana, żeby ten o tym wszystkim właściwie i zgodnie z linią urzędu poinformował dziennikarzy i społeczeństwo.

Chyba, że przyjmiemy w naszych teoretycznych rozważaniach tezę, że osobowości – dziennikarska i rzecznika – nie wiedzą nic o sobie. Nie pamiętają i nie są w stanie przypomnieć sobie danych osobowych tego drugiego wcielenia. Każde wcielenie to redaktorskie i to dziennikarskie ma własne i niepowtarzalne wspomnienia, upodobania i sposoby ujmowania zjawisk. Wzorce ich zachowań są różne, każda z nich inaczej postępuje i inaczej tłumaczy motywy swoich działań. Wiem, wielce przeginam w tych paramedycznych rozważaniach. Naprawdę nie chcę tego Pana obrazić zarzucając mu chorobę, której z pewnością nie ma. Ale chodzi mi tu przede wszystkim o pokazanie stanu chorobowego państwa i jego instytucji, które zezwalają na taki stan nienormalności. Gdzie jedna i ta sama osoba może być władzą wykonawczą i tą czwartą władzą – kontrolującą, choć też za państwowe pieniądze.